Prolaktin Hormonu Nedir?
Prolaktin, aynı zamanda süt hormonu veya laktotropin olarak da bilinen, beynin alt kısmında yer alan nohut büyüklüğündeki hipofiz bezinin ön lobundan salgılanan bir peptit hormondur . Bu hormon, hem kadınlarda hem de erkeklerde bulunur ve vücutta çeşitli biyolojik süreçlerde önemli roller üstlenir .
Prolaktin Hormonunun Görevleri
- Kadınlarda: Prolaktinin temel işlevi, gebelik sırasında meme dokusunun büyümesini ve gelişmesini uyararak anne adayını süt üretimine hazır hale getirmektir . Doğum sonrası emzirme döneminde süt salgılanmasını sağlar ve bu süreçte prolaktin seviyeleri yüksek kalır . Ayrıca adet döngüsü ve üreme fonksiyonları üzerinde de etkilidir, yumurtlamayı baskılayarak gebelik sonrası yeni bir gebeliği bir süreliğine engelleyebilir .
- Erkeklerde: Erkeklerde de düşük miktarlarda prolaktin bulunur ve cinsel istek, sperm üretimi ve cinsel sağlık üzerinde etkileri olabilir .
- Diğer Etkileri: Prolaktin, bağışıklık sistemi, metabolizma ve hatta duygusal hareketler ve davranışlar üzerinde de etkili olabilir .
Normal Prolaktin Seviyeleri
Prolaktin seviyeleri laboratuvara ve test yöntemine göre değişiklik gösterse de, genel olarak hamile olmayan kadınlar için 4-25 ng/mL (15-25 µg/L), erkekler için ise 3-20 ng/mL (5-10 µg/L) arasında normal kabul edilir . Hamile ve emziren kadınlarda bu değerler 80-400 ng/mL aralığında yüksek seyreder .
Prolaktin Yüksekliği (Hiperprolaktinemi) Nedir?
Kandaki prolaktin değerinin referans aralığın üzerinde olması durumuna hiperprolaktinemi denir . Gebelik ve emzirme dönemlerinde prolaktin yüksekliği normal kabul edilir . Ancak bu durumlar dışında yüksek prolaktin seviyeleri çeşitli sağlık sorunlarına işaret edebilir .
Nedenleri:
- Hipofiz bezinde tümörler (prolaktinoma)
- Hipotiroidizm (tiroid bezinin az çalışması)
- Bazı ilaçlar (antidepresanlar, antipsikotikler, tansiyon ilaçları)
- Stres, uykusuzluk, ağır egzersiz
- Meme ucu uyarımı, cinsel aktivite
- Kronik böbrek hastalığı
- Polikistik over sendromu (PCOS)
Belirtileri:
- Kadınlarda: Adet düzensizliği veya adet görememe, kısırlık, gebelik ve emzirme dışında memelerden süt gelmesi (galaktore), vajinal kuruluk, cinsel istekte azalma, baş ağrısı ve görme bozuklukları .
- Erkeklerde: Cinsel isteksizlik, ereksiyon problemleri, kısırlık, vücut tüylerinde azalma, nadiren meme büyümesi ve meme ucu akıntısı, baş ağrısı ve görme bozuklukları .
Tedavisi:
Prolaktin yüksekliğinin tedavisi, altta yatan nedene bağlıdır . İlaç tedavisi (dopamin agonistleri), hipofiz tümörlerinin küçültülmesinde etkilidir . Eğer ilaç tedavisine yanıt alınamazsa veya tümör çok büyükse cerrahi müdahale gerekebilir . Stresten uzak durmak, düzenli beslenme ve uyku düzeni de prolaktin seviyesinin düşmesine yardımcı olabilir .
Prolaktin Düşüklüğü Nedir?
Prolaktin düşüklüğü, prolaktin yüksekliğine göre daha az görülen bir durumdur .
Nedenleri:
- Hipofiz bezinin işlev bozukluğu veya hasarı
- Aşırı dopamin salgılanması
- Bazı ilaçlar (dopamin agonistleri)
- Büyüme hormonu yetersizliği
Belirtileri:
- Kadınlarda: Yetersiz süt üretimi veya doğum sonrası süt gelmemesi, yumurtalık fonksiyonlarının düşmesi .
- Erkeklerde: Erken boşalma veya sertleşme sorunları .
Tedavisi:
Prolaktin düşüklüğü genellikle altta yatan nedenin belirlenmesi ve düzeltilmesiyle tedavi edilir . Çoğu zaman belirgin semptomlara neden olmadığı için tedavi gerektirmeyebilir .