Sifiliz Nedir?
Sifiliz, halk arasında frengi olarak da bilinen, Treponema pallidum adı verilen bir bakterinin yol açtığı, cinsel yolla bulaşan önemli bir enfeksiyon hastalığıdır. Doğru ve zamanında tedavi edilmediği takdirde uzun dönemde çok ciddi komplikasyonlara ve kalıcı hasarlara neden olabilir.
Nasıl Bulaşır?
Sifiliz başlıca cinsel temas yoluyla bulaşır. Hastalığa neden olan bakterinin bulunduğu yaralar (şankr) ile direkt temas, enfeksiyonun yayılmasında en önemli faktördür. Bu yaralar genellikle dış genital organlar, vajina, makat, rektum, ağız ve dudaklarda görülebilir. Daha az oranda kan transfüzyonları veya öpüşmek gibi yollarla da bulaşma mümkündür. Ayrıca, enfekte bir anneden hamilelik veya doğum sırasında bebeğe geçebilir, bu duruma konjenital sifiliz denir ve bebekte ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir.
Sifiliz Evreleri ve Belirtileri
Sifiliz, tedavi edilmediği takdirde dört ana evrede ilerler:
1. Primer (Birincil) Sifiliz
- Enfeksiyonun ilk belirtileri genellikle bulaşmadan 10 ila 90 gün sonra (ortalama 21 gün) ortaya çıkar.
- Bu evrede, bakterinin vücuda girdiği yerde 'şankr' adı verilen, kenarları belirgin, sert, yuvarlak-oval, genellikle tek ve ağrısız bir yara oluşur.
- Şankr, 3-6 hafta içinde kendiliğinden iyileşse de, enfeksiyon vücutta kalmaya devam eder ve tedavi şarttır.
- Bu dönemde tek taraflı, ağrısız lenf bezi büyümesi de görülebilir.
2. Sekonder (İkincil) Sifiliz
- Primer şankrın iyileşmesinden ortalama 1-6 ay sonra başlar.
- Vücudun bir veya birden fazla bölgesinde, özellikle el avuç içlerinde ve ayak tabanlarında pürüzlü, kabarık, kırmızı veya kırmızımsı kahverengi, genellikle kaşıntısız döküntüler görülür.
- Ağız, yutak ve genital bölge mukozasında gri-beyaz plaklar şeklinde lezyonlar da oluşabilir.
- Ateş, baş ağrısı, boğaz ağrısı, kas-eklem ağrıları, halsizlik, iştahsızlık ve kilo kaybı gibi grip benzeri belirtiler eşlik edebilir.
- Bu evre, hastalığın en bulaşıcı olduğu dönemdir.
3. Latent (Gizli) Sifiliz
- Sekonder evre belirtilerinin kaybolmasıyla başlar ve herhangi bir klinik belirti veya bulgu göstermez.
- Tanı sadece kan testleriyle konulabilir.
- Bu dönem, tedavi edilmezse yıllarca sürebilir.
4. Tersiyer (Üçüncül) Sifiliz
- Tedavi edilmeyen vakaların yaklaşık %15-30'unda, enfeksiyonun başlangıcından 10-30 yıl sonra ortaya çıkar.
- Bu evrede beyin, sinirler, gözler, kalp, damarlar, kemikler ve eklemler gibi iç organlarda ciddi ve kalıcı hasarlar meydana gelebilir.
- Kas hareketlerinde koordinasyon güçlüğü, felç, hissizlik, körlük ve ruhsal bozukluklar gibi hayatı tehdit eden durumlar görülebilir.
Tanı ve Tedavi
Sifiliz tanısı, genellikle kan testleri (RPR, VDRL, FTA-ABS, TPHA gibi serolojik testler) ile konulur. Erken teşhis, tedavinin başarısı için kritik öneme sahiptir. Sifiliz tedavisinde temel yöntem, antibiyotik kullanımıdır. Özellikle penisilin, hastalığın her evresinde etkili bir tedavi seçeneğidir. Erken evre sifiliz için kısa süreli antibiyotik tedavisi yeterli olurken, gizli ve geç evrelerde daha uzun süreli tedaviler uygulanır. Ancak, antibiyotik tedavisi enfeksiyonun neden olduğu mevcut hasarları geri çeviremez, sadece hastalığın ilerlemesini durdurur.
Korunma Yolları
Sifilizden korunmanın en etkili yolu, güvenli cinsel ilişkidir. Bu, kondom kullanımı, şüpheli cinsel ilişkiden kaçınma ve uzun dönemli, tek eşli cinsel ilişkileri tercih etmeyi içerir. Genital bölgede yara, akıntı veya kaşıntı gibi belirtiler gözlendiğinde vakit kaybetmeden bir sağlık uzmanına başvurmak ve cinsel ilişkiden kaçınmak önemlidir. Sifilizin henüz bir aşısı bulunmamaktadır.