Gladio'nun Kökeni ve Amacı
Gladio, Latince'de "kısa kılıç" anlamına gelen bir kelimedir ve II. Dünya Savaşı sonrasında Batı Avrupa'da kurulan gizli bir örgütlenmenin kod adıdır. Temel amacı, Sovyetler Birliği'nin olası bir işgaline veya komünist partilerin iktidara gelmesine karşı cephe gerisinde bir direniş başlatmak ve gerilla savaşı yürütmekti. Bu "geride kalma" (stay-behind) operasyonları, özellikle NATO üyesi ülkelerde, CIA ve İngiliz istihbarat servislerinin desteğiyle organize edilmiştir.
Yapılanması ve Faaliyet Alanları
Gladio, 1952 yılında Amerikan ve İngiliz kontrgerilla örgütlenmeleri tarafından kurulmuş ve CIA tarafından yönetilip finanse edilmiştir. Örgütün ilk eğitim kampı Sardunya'da kurulmuş ve Kuzey İtalya'da silah ve mühimmat depoları oluşturulmuştur. Gladio terimi genellikle İtalya'daki yapılanmayı ifade etse de, "Gladio operasyonu" gayriresmi olarak NATO'nun tüm cephe gerisi operasyonlarını kapsar ve bazen "Süper NATO" olarak da anılır.
Benzer yapılar, İtalya dışında Türkiye, Yunanistan, Belçika, Hollanda, Batı Almanya, Fransa, İspanya, Avusturya, İsveç ve Norveç gibi birçok NATO üyesi ve bazı tarafsız ülkelerde de farklı isimlerle faaliyet göstermiştir. Bu örgütlenmelerin temel görevleri arasında casusluk, sabotaj ve gerilla savaşı eğitimleri yer almaktaydı.
Türkiye'deki Yansımaları
Türkiye'de Gladio benzeri yapılanma, "Kontrgerilla" veya "Özel Harp Dairesi (ÖHD)" olarak bilinmektedir. Bu yapı, 1952 yılında "Seferberlik Taktik Kurulu (STK)" adıyla kurulmuş, 1967'de Özel Harp Dairesi adını almış ve 1994'te Özel Kuvvetler Komutanlığı'na dönüşmüştür. Türkiye'deki bu birimlerin de ABD ve İngiltere istihbarat örgütleri tarafından desteklendiği belirtilmektedir.
Soğuk Savaş döneminde dış işgale karşı direnç gösterme amacı taşıyan bu yapılar, zamanla iç siyasette de etkili olmuş ve derin devlet yapılanmasının bir parçası haline gelmiştir. Bazı kaynaklar, Gladio'nun siyasi cinayetler, terör eylemleri ve askeri darbelerin zeminini hazırlama gibi faaliyetlerde de rol oynadığını iddia etmektedir.
Gladio'nun Ortaya Çıkışı
Gladio'nun varlığı, 1990 yılında İtalya Başbakanı Giulio Andreotti'nin kamuoyuna yaptığı açıklamayla resmen kabul edilmiştir. Bu açıklama, Avrupa genelinde benzer gizli yapılanmaların sorgulanmasına yol açmış ve birçok ülkede soruşturmalar başlatılmıştır. Andreotti, Gladio'nun NATO ve CIA tarafından desteklendiğini belirtmiştir.