TCK 158 Nitelikli Dolandırıcılık Suçu Nedir?
Türk Ceza Kanunu (TCK) madde 158, “Nitelikli Dolandırıcılık” suçunu düzenlemektedir. Dolandırıcılık suçu, TCK'nın 157. maddesinde temel haliyle tanımlanmış olup, hileli davranışlarla bir kimseyi aldatıp, onun veya başkasının zararına olarak, kendisine veya başkasına bir yarar sağlanmasıdır. TCK 158 ise, bu suçun belirli ağırlaştırıcı koşullar altında işlenmesi durumunda uygulanan ve daha ağır cezalar öngören özel bir hükümdür.
Nitelikli Dolandırıcılığın Unsurları
Nitelikli dolandırıcılık suçunun oluşabilmesi için temel dolandırıcılık suçunun unsurlarının yanı sıra, kanunda belirtilen nitelikli hallerden birinin gerçekleşmesi gerekmektedir. Bu unsurlar genel olarak şunlardır:
- Hileli Davranışlar: Failin, mağduru aldatmaya yönelik hileli eylemlerde bulunması.
- Aldatma: Hileli davranışların mağduru aldatabilecek nitelikte olması.
- Zarar ve Menfaat: Mağdurun veya başkasının zararına, failin veya başkasının yararına haksız bir menfaat elde edilmesi.
- Kasıt: Failin, bilerek ve isteyerek mağduru aldatıp onun malvarlığını ele geçirme amacı taşıması.
Nitelikli Haller (Ağırlaştırıcı Sebepler)
TCK 158, dolandırıcılık suçunun işleniş biçimi, kullanılan araçlar veya mağdurun özel durumu gibi çeşitli ağırlaştırıcı unsurları sıralar. Bu nitelikli hallerden bazıları şunlardır:
- Dinî inanç ve duyguların istismar edilmesi suretiyle.
- Kişinin içinde bulunduğu tehlikeli durum veya zor şartlardan yararlanmak suretiyle.
- Kişinin algılama yeteneğinin zayıflığından yararlanmak suretiyle.
- Kamu kurum ve kuruluşlarının, kamu meslek kuruluşlarının, siyasi parti, vakıf veya dernek tüzel kişiliklerinin araç olarak kullanılması suretiyle.
- Bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması suretiyle.
- Basın ve yayın araçlarının sağladığı kolaylıktan yararlanmak suretiyle.
- Tacir veya şirket yöneticisi olan ya da şirket adına hareket eden kişilerin ticari faaliyetleri sırasında; kooperatif yöneticilerinin kooperatifin faaliyeti kapsamında.
- Serbest meslek sahibi kişiler tarafından, mesleklerinden dolayı kendilerine duyulan güvenin kötüye kullanılması suretiyle.
- Banka veya diğer kredi kurumlarınca tahsis edilmemesi gereken bir kredinin açılmasını sağlamak maksadıyla.
- Sigorta bedelini almak maksadıyla.
- Kendisini kamu görevlisi veya banka, sigorta ya da kredi kurumlarının çalışanı olarak tanıtması veya bu kurum ve kuruluşlarla ilişkili olduğunu söylemesi suretiyle.
- Üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi ya da suç işlemek için teşkil edilmiş bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi.
Cezai Yaptırımlar
Nitelikli dolandırıcılık suçunun cezası, Türk Ceza Kanunu'nun 158. maddesi uyarınca üç yıldan on yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezasıdır. Ancak, bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması suretiyle işlenmesi gibi bazı nitelikli hallerde hapis cezasının alt sınırı üç yıldan, adli para cezasının miktarı suçtan elde edilen menfaatin iki katından az olamaz. Nitelikli dolandırıcılık suçu şikayete tabi değildir; savcılık suçu öğrendiğinde resen soruşturma başlatır ve kamu davası açılır. Verilecek hapis cezasının alt sınırı genellikle bir yıldan fazla olduğu için, hapis cezasının adli para cezasına çevrilmesi mümkün değildir.