İsot Reçeli Nedir?
İsot reçeli, Türkiye'nin güneydoğusunda, özellikle Şanlıurfa yöresine özgü, özel bir kırmızı biber türü olan isot biberinden hazırlanan geleneksel bir lezzettir. Genellikle acı biber salçası olarak da adlandırılsa da, yöre halkı tarafından kahvaltı sofralarının vazgeçilmezi olması ve yoğun sevgisi nedeniyle 'reçel' olarak anılır. Bu eşsiz ürün, acı ve tatlı notaları bir araya getirerek damaklarda unutulmaz bir tat bırakır.
Kökeni ve Özellikleri
İsot reçelinin kökeni, Türk mutfak kültürüne ve Şanlıurfa'nın zengin gastronomisine dayanmaktadır. İsot biberi, güneşte kurutularak baharat haline getirilen özel bir Türk biberidir. İsot reçeli, bu biberin kendine özgü acılığı ve yoğun aromasıyla hazırlanır. Bazı kaynaklarda baharatlı tadı nedeniyle 'şeytan reçeli' olarak da anıldığı görülür.
Hazırlanışı
İsot reçelinin yapımı, uzun ve zahmetli bir süreç gerektirir ve genellikle güneşte kurutma yöntemiyle hazırlanır. Temel adımlar şunlardır:
- Öncelikle kırmızı Urfa biberleri yıkanır, sapları ve tohumları ayıklanır, ardından parçalara ayrılır.
- Biberler kıyma makinesinde çekilerek püre haline getirilir.
- Elde edilen püre, geniş tepsilere serilerek suyunu çekmesi için birkaç gün güneşte bekletilir. Bu süreçte biberlerin eşit şekilde kuruması için günde en az üç kez karıştırılması önemlidir.
- Biberler yeterince kuruduktan sonra zeytinyağı, karabiber, tarçın ve tuz gibi baharatlarla harmanlanır.
- Bazı tariflerde, baharatlarla karıştırıldıktan sonra bir gün daha güneşte bekletilerek aromaların bütünleşmesi sağlanır.
- Hazırlanan reçel, steril cam kavanozlara konularak serin ve karanlık bir yerde muhafaza edilir.
Lezzeti ve Kullanım Alanları
İsot reçeli, kendine has acı ve baharatlı tadıyla öne çıkar. Şanlıurfa'da o kadar sevilir ki, acı olmasına rağmen yöre halkı tarafından 'reçel gibi tatlı' olarak nitelendirilir. Geniş bir kullanım yelpazesine sahiptir:
- Kahvaltı sofralarında ekmeğe sürülerek veya içine yumurta kırılarak tüketilir.
- Et ve peynirlerin yanında çeşni olarak servis edilebilir.
- Çiğ köfte, içli köfte ve kasap köfte gibi yöresel yemeklere lezzet katmak için kullanılır.
- Hamur işlerinde dolgu olarak da tercih edilebilir.
İsotun Faydaları
İsot biberi, sadece lezzetiyle değil, sağlık üzerindeki potansiyel faydalarıyla da bilinir. İçeriğindeki kapsaisin sayesinde metabolizmayı hızlandırabilir, sindirimi kolaylaştırabilir ve antioksidan özelliklere sahip olabilir. Ayrıca, bağışıklık sistemini destekleyebilir, kan dolaşımını artırabilir ve bazı vitamin (A, K, C) ve mineraller (demir, magnezyum, fosfor, potasyum) içerir.