Felç Nedir?
Felç, tıp dilinde inme olarak da bilinen, beyne giden kan akışının ani bir şekilde kesilmesi veya ciddi oranda azalması sonucu meydana gelen ciddi bir sağlık sorunudur. Bu durum, beyin hücrelerinin oksijen ve besin alamaması nedeniyle dakikalar içinde ölmeye başlamasına yol açar ve kalıcı beyin hasarına, uzun süreli engellere veya ölüme neden olabilir. Felç, inmenin bir sonucu olarak ortaya çıkan hareket ve fonksiyon kaybına verilen isimdir.
Felç Türleri Nelerdir?
Felç, temel olarak iki ana türde incelenir:
- İskemik Felç: En sık görülen felç türüdür ve beyin damarlarının bir kan pıhtısı veya damar daralması nedeniyle tıkanması sonucu oluşur. Bu tıkanıklık, beyin dokusuna kan akışını engeller.
- Hemorajik Felç: Beyindeki bir kan damarının yırtılması ve beyin içine kanama yapması sonucu meydana gelir. Halk arasında beyin kanaması olarak da bilinir ve genellikle yüksek tansiyon temel sebebidir.
- Geçici İskemik Atak (GİA/TİA): Beyne giden kan akışında geçici bir kesinti yaşatan, kalıcı belirtilere neden olmayan bir inme türüdür. Belirtileri inme ile aynıdır ancak genellikle 24 saat içinde tamamen kaybolur ve gelecekte daha ciddi bir inme riski olduğuna işaret edebilir.
Felç Neden Olur?
Felce yol açan birçok risk faktörü bulunmaktadır. Bunlar arasında şunlar yer alır:
- Yüksek tansiyon (Hipertansiyon)
- Diyabet
- Yüksek kolesterol
- Obezite
- Sigara ve alkol tüketimi
- Fiziksel hareketsizlik
- Kalp ritim bozuklukları (örn. Atriyal fibrilasyon)
- Doğumsal veya genetik hastalıklar
- Omurilik veya beyin hasarı
- Bazı enfeksiyonlar ve kanser türleri
Felç Belirtileri Nelerdir?
Felç belirtileri aniden ortaya çıkar ve hızlıca tanınması hayati önem taşır. Başlıca belirtiler şunlardır:
- Vücudun bir tarafında (yüz, kol veya bacakta) ani güçsüzlük, uyuşma veya his kaybı.
- Konuşma güçlüğü, peltek konuşma, düzgün cümleler kuramama veya konuşulanı anlamada zorluk.
- Tek veya her iki gözde ani görme kaybı veya bulanık görme.
- Ani başlayan şiddetli baş ağrısı.
- Denge kaybı, baş dönmesi, yürümekte güçlük çekme veya yürüyememe.
- Yutkunma güçlüğü.
Felç Tedavisi
Felç, acil tıbbi müdahale gerektiren bir durumdur. Erken tanı ve tedavi, kalıcı hasarları önlemede büyük önem taşır. Tedavi süreci genellikle şu adımları içerir:
- Acil Müdahale: İskemik felç durumunda, pıhtı eritici ilaçlar (trombolitikler) belirli bir zaman dilimi içinde uygulanabilir. Hemorajik felçte ise kanamanın durdurulması ve beyin üzerindeki baskının azaltılması için cerrahi müdahale gerekebilir.
- Rehabilitasyon: Akut tedavi sonrası, hastanın kaybettiği fonksiyonları geri kazanması için fizik tedavi, ergoterapi ve konuşma terapisi gibi rehabilitasyon programları uygulanır. Rehabilitasyon süreci, hastanın yaşına, felcin türüne ve şiddetine göre değişir ve aylar hatta yıllar sürebilir.
- Risk Faktörlerinin Yönetimi: Felcin tekrarlamasını önlemek amacıyla yüksek tansiyon, diyabet ve yüksek kolesterol gibi altta yatan risk faktörlerinin kontrol altında tutulması önemlidir.