Stres Kırığı Nedir?
Stres kırığı, kemiklerde tekrarlayan fiziksel aktiviteler veya aşırı yüklenme sonucunda meydana gelen küçük çatlaklar veya ufak çaplı kırıklardır. Bu kırıklar genellikle yerinden hareket etmemiş (deplase olmayan) niteliktedir. Sağlıklı kemiklerde bile sürekli tekrarlanan yüksek enerjili hareketler, kemiklerin en çok kuvvete maruz kalan bölgelerinde çatlaklara yol açabilir.
Stres Kırığı Neden Olur?
Stres kırıklarının oluşumunda birçok faktör rol oynar. Başlıca nedenler ve risk faktörleri şunlardır:
- Tekrarlayan Fiziksel Aktiviteler: Koşma, zıplama, basketbol, jimnastik, dans ve tenis gibi tekrarlayıcı, yüksek enerjili sporlar stres kırığı riskini artırır.
- Aşırı Yüklenme: Vücut ağırlığının en çok kuvvet uyguladığı bacak ve ayak kemiklerinde, tekrarlayıcı kuvvet uygulaması sonucu zedelenme ihtimali artar. Obezite veya ağır yük taşıma da riski yükseltir.
- Yetersiz Dinlenme: Yeterince dinlenmeden çok sık idman yapmak veya aktivite seviyesini hızlı artırmak kemiklerin kendini onarmasına fırsat vermez.
- Yanlış Ekipman ve Teknik: Yeni bir spora yanlış ekipman veya teknikle başlamak riski artırabilir.
- Beslenme Eksiklikleri: Kalsiyum, fosfor ve D vitamini gibi kemik sağlığı için önemli mineral ve vitaminlerin yetersiz alımı kemikleri zayıflatır.
- Kemik Hastalıkları: Osteoporoz (kemik erimesi) gibi kemik yapısını zayıflatan hastalıklar stres kırığı gelişimini kolaylaştırır.
- Cinsiyet: Kadınlarda, özellikle adet döngüsüyle ilişkili hormonal faktörler ve “kadın atlet triadı” (düşük enerji alımı, adet düzensizliği ve düşük kemik yoğunluğu) nedeniyle risk daha yüksektir.
- Geçirilmiş Kırık Öyküsü: Daha önce stres kırığı veya normal kırık geçiren kemiklerde tekrar kırık oluşma olasılığı artar.
Stres Kırığı Belirtileri Nelerdir?
Stres kırıklarının belirtileri genellikle zamanla ortaya çıkar ve şiddetlenir:
- Ağrı: Aktivite sırasında artan ve istirahatle azalan kemik ağrısı en yaygın belirtidir. Bazı durumlarda dinlenirken de sızlama veya ağrı hissedilebilir.
- Şişlik ve Hassasiyet: Kırığın olduğu bölgede dokunmakla hassasiyet ve şişlik görülebilir.
- Kızarıklık ve Isı Artışı: Etkilenen bölgede kızarıklık veya ısı artışı meydana gelebilir.
- Hareket Kısıtlılığı: Kırık nedeniyle ilgili eklemde hareket güçlüğü yaşanabilir.
Stres Kırığı Tanısı Nasıl Konur?
Stres kırığı tanısı, hastanın detaylı öyküsü, fizik muayene ve görüntüleme yöntemleriyle konulur.
- Fizik Muayene: Hekim, hastanın şikayetlerini dinler ve etkilenen bölgeyi inceler.
- Görüntüleme Yöntemleri:
- Röntgen: Erken dönemdeki stres kırıkları röntgende genellikle görülmeyebilir.
- MR (Manyetik Rezonans): Kemik içindeki ödemi ve yumuşak doku şişliğini göstererek erken tanı için daha etkilidir.
- Laboratuvar Testleri: Gerekli durumlarda tanıya destek olmak amacıyla bazı laboratuvar tetkikleri istenebilir.
Stres Kırığı Tedavisi Nedir?
Stres kırığı tedavisinde temel amaç, kemiğin kendini iyileştirmesi için uygun ortamı sağlamaktır. Tedavi genellikle ameliyatsız (konservatif) yöntemlerle yapılır:
- Dinlenme: Kırığa neden olan fiziksel aktivitenin tamamen durdurulması veya kısıtlanması en önemli tedavi yöntemidir.
- Buz Uygulaması ve Yüksekte Tutma: Şişliği azaltmak ve ağrıyı dindirmek için buz uygulaması yapılabilir ve etkilenen bölge yüksekte tutulabilir.
- İmmobilizasyon: Kırığın derecesine ve yerine göre atel, breys veya alçı kullanılabilir. Özellikle iyileşmesi zor olan bazı kemiklerde (naviküler kemik, 5. tarak kemiği) alçı gerekebilir.
- Ağrı Kesiciler: Ağrıyı yönetmek için doktor kontrolünde ağrı kesiciler kullanılabilir.
- Besin Takviyeleri: Diyetinde eksiklik olan hastalara doktor önerisiyle kalsiyum ve D vitamini takviyeleri verilebilir.
- Cerrahi Müdahale: Konservatif tedaviye rağmen iyileşmeyen veya geç kaynayan stres kırıklarında, özellikle yerinden oynamamış kırıklarda teller, pinler, vidalar veya çivilerle cerrahi tedavi uygulanabilir.
İyileşme sürecini aceleye getirmemek ve doktor tavsiyelerine uymak, tam iyileşme için kritik öneme sahiptir.