Karma, kökeni Sanskritçeye dayanan ve "yapmak", "eylemek" veya "fiilde bulunmak" anlamındaki "kri" kelimesinden türetilmiş kadim bir kavramdır. Özellikle Hinduizm, Budizm, Jainizm, Taoizm ve Sihizm gibi Doğu dinleri ve felsefelerinde merkezi bir yer tutar.
Karma Nedir? Temel Anlamı
En basit tanımıyla karma, evrensel bir neden-sonuç yasasıdır. Bu yasa, bir kişinin fiziksel, zihinsel ve duygusal her eyleminin bir karşılığı olduğunu ifade eder. Yani, yapılan hiçbir hareketin sonuçsuz kalmayacağı ve kişinin kaderinin belirlenmesinde bir neden oluşturacağı inancına dayanır. Türk atasözü "Ne ekersen onu biçersin" bu felsefenin özünü tek cümleyle özetler niteliktedir.
Karma Yasasının İşleyişi
Karma yasası, sadece fiziksel eylemleri değil, aynı zamanda konuşma şeklimizi, iç dünyamızda taşıdığımız niyetleri ve zihnimizdeki düşünceleri de kapsar. Bu, bireyin kendi eylemlerinin, sözlerinin ve düşüncelerinin sonuçlarından sorumlu olduğu anlamına gelir. Karma, bir ödül-ceza sistemi olarak değil, bireyin ruhsal gelişimini destekleyen bir öğrenme ve denge yasası olarak anlaşılmalıdır.
- Neden ve Sonuç Prensibi: Her eylem bir enerji yaratır ve bu enerji evrende bir karşılık bulur.
- Evrensel Bağlantı: Her şey birbirine bağlıdır; bireyin seçimleri sadece kendi yaşamını değil, çevresindekileri ve daha geniş evrensel düzeni de etkiler.
- Kişisel Sorumluluk: Her birey kendi yaşamının yaratıcısıdır ve kendi eylemlerinin sorumluluğunu alması teşvik edilir.
Karma ve Yeniden Doğuş (Samsara)
Birçok Hint dininde karma kavramı, yeniden doğuş (samsara) fikriyle yakından ilişkilidir. Bu inançlara göre, kişinin mevcut yaşamındaki eylemleri, hem bu yaşamdaki geleceğini hem de gelecekteki yaşamlarının doğasını ve kalitesini etkiler. İyi niyet ve iyi eylemler olumlu karmaya ve daha mutlu yeniden doğuşlara katkıda bulunurken, kötü niyet ve kötü eylemler olumsuz karmaya ve daha zorlu yeniden doğuşlara yol açabilir.
Karma Bir Kader midir?
Karma genellikle kader, alın yazısı veya önceden belirlenmişlik ile karıştırılsa da, bu kavramlardan farklıdır. Karma, kişinin kendi eylemleriyle yarattığı sonuçları ifade ederken, kader daha çok dışsal ve değiştirilemez bir yazgıyı çağrıştırır. Karma felsefesi, bireyi pasif bir alıcı olmaktan çıkarıp, kendi geleceğini şekillendiren aktif bir yaratıcı konumuna yerleştirir.
Olumlu Karma Nasıl Yaratılır?
Budist öğretilere göre, olumlu karma yaratmak için hayatı belirli etik ilkeler doğrultusunda şekillendirmek gerekir. Bu, alçakgönüllülük, şefkat, iyilik ve anlayış gibi erdemleri benimsemeyi içerir. Hırs, öfke, nefret ve cehalet gibi olumsuz tutum ve eylemlerden kaçınmak da ruhsal gelişim ve içsel denge için önemlidir.